पुणे : पुणे विभाग शिक्षक मतदारसंघाच्या राजकारणात २०२६ च्या निवडणुकीने नवे पर्व सुरू झाले आहे. भाजपचे कौस्तुभ गावडे यांच्या विजयामुळे शिक्षक मतदारसंघात पक्षाला यश मिळाले असून, गेल्या काही निवडणुकांतील राजकीय समीकरणांना नवे वळण मिळाले आहे. चंद्रकांतदादा पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली महायुतीने शिक्षक आणि पदवीधर अशा दोन्ही मतदारसंघांत विजय मिळवण्याचे लक्ष्य ठेवले होते. शिक्षक मतदारसंघातील निकालामुळे भाजपच्या रणनीतीची चर्चा सुरू झाली आहे; मात्र पदवीधर मतदारसंघातील निकालाची स्वतंत्र आकडेवारी आणि अंतिम अधिकृत घोषणा यांची पडताळणी आवश्यक आहे.
शिक्षक मतदारसंघाचा २४ वर्षांचा राजकीय प्रवास
पुणे विभाग शिक्षक मतदारसंघाच्या निवडणुकीत शिक्षक संघटना, उमेदवारांचे वैयक्तिक संपर्क, शैक्षणिक प्रश्न आणि राजकीय पक्षांचे पाठबळ या घटकांना महत्त्व राहिले आहे. २००२ पासूनच्या निवडणुकांमध्ये वेगवेगळ्या नेतृत्वांना संधी मिळाली. या प्रवासात शिक्षकांच्या प्रश्नांवर काम करणाऱ्या संघटनांपासून पक्षीय राजकारणापर्यंत अनेक बदल पाहायला मिळाले.
२००२ : प्रा. गजेंद्र ऐनापुरे यांचा विजय
२००२ मध्ये प्रा. गजेंद्र ऐनापुरे यांनी पुणे विभाग शिक्षक मतदारसंघातून विजय मिळवला. शिक्षक लोकशाही आघाडीशी (टीडीएफ) संबंधित असलेल्या ऐनापुरे यांच्या विजयामुळे शिक्षक संघटनांच्या संघटनात्मक ताकदीचे महत्त्व अधोरेखित झाले. शिक्षकांच्या प्रश्नांचे प्रतिनिधित्व विधान परिषदेत करण्यासाठी संघटनात्मक पाठबळ आणि मतदारांशी थेट संपर्क किती महत्त्वाचा असतो, हे या निवडणुकीतून दिसून आले.
२००८ : भगवानराव साळुंखे यांना संधी
२००८ मध्ये भगवानराव साळुंखे यांनी या मतदारसंघातून विजय मिळवला. भाजपसमर्थित महाराष्ट्र शिक्षक परिषदेचा त्यांना पाठिंबा होता. शिक्षक संघटनांमधील काम आणि मतदारांशी असलेला संपर्क यांच्या जोरावर त्यांनी विधान परिषदेत प्रवेश केला. २००८ ते २०१४ हा त्यांचा आमदारकीचा कार्यकाळ राहिला.
२०१४ : दत्तात्रेय सावंत यांचा अपक्ष विजय
२०१४ च्या निवडणुकीत दत्तात्रेय अच्युतराव सावंत यांनी अपक्ष उमेदवार म्हणून विजय मिळवला. शिक्षकांच्या प्रश्नांवर आंदोलन करणारे आणि संघटनात्मक कामातून पुढे आलेले नेतृत्व अशी त्यांची ओळख होती. त्यांच्या विजयाने शिक्षक मतदारसंघात संघटनात्मक ताकदीला पुन्हा महत्त्व प्राप्त झाले.
सावंत यांनी शिक्षकांच्या वेतनाचा प्रश्न, विनाअनुदानित शाळांना अनुदान, सेवा-सुविधा आणि जुनी पेन्शन योजना अशा मुद्द्यांवर आंदोलने केली. शिक्षकांच्या प्रश्नांसाठी मोर्चे, उपोषणे आणि पायी दिंडीच्या माध्यमातून त्यांनी सरकारचे लक्ष वेधण्याचा प्रयत्न केला. विधान परिषदेत पोहोचल्यानंतरही या विषयांवर पाठपुरावा करणे हे त्यांच्या राजकीय कार्याचे वैशिष्ट्य राहिले.
२०२० : जयंत आसगावकर यांचा विजय
२०२० मध्ये काँग्रेसचे जयंत आसगावकर यांनी दत्तात्रेय सावंत यांचा पराभव करून विजय मिळवला. या निकालाने शिक्षक मतदारसंघातील राजकीय समीकरणे पुन्हा बदलली. शिक्षक संघटनांमधील स्पर्धा, पक्षीय पाठबळ आणि मतदारांशी संपर्क या बाबी निवडणुकीत निर्णायक ठरल्याचे चित्र दिसले.
२०२६ : कौस्तुभ गावडेंचा विजय
२०२६ च्या निवडणुकीत भाजपचे कौस्तुभ गावडे विजयी झाल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले. त्यांच्या विजयामुळे पुणे शिक्षक मतदारसंघात भाजपला पुन्हा प्रतिनिधित्व मिळाले. शिक्षकांच्या प्रश्नांवर काम करणाऱ्या विविध संघटनांच्या पार्श्वभूमीवर झालेल्या या निवडणुकीत पक्षीय रणनीती, उमेदवाराचा संपर्क आणि मतदारांचे समीकरण यांची चर्चा झाली.
चंद्रकांतदादा पाटील यांच्या रणनीतीची चर्चा
पुणे जिल्ह्यातील पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघांच्या निवडणुकीत चंद्रकांतदादा पाटील यांची भूमिका चर्चेत राहिली. घरोघरी संपर्क, मतदारांपर्यंत पोहोचणे आणि मतदान प्रक्रियेबाबत जनजागृती करण्यावर महायुतीने भर दिला होता. शिक्षक मतदारसंघातील कौस्तुभ गावडे यांच्या विजयामुळे या प्रयत्नांची चर्चा अधिक तीव्र झाली आहे.
मात्र, या निकालाचे संपूर्ण श्रेय एका नेत्याला देण्यापेक्षा उमेदवाराची संघटनात्मक ताकद, शिक्षक संघटनांचा पाठिंबा, स्थानिक समीकरणे आणि मतदारांचा कौल या सर्व बाबींचा विचार करणे आवश्यक आहे.
शिक्षक मतदारसंघात बदलत्या नेतृत्वाची परंपरा
२००२ मधील गजेंद्र ऐनापुरे
२००८ मधील भगवानराव साळुंखे
२०१४ मधील दत्तात्रेय सावंत
२०२० मधील जयंत आसगावकर
आणि २०२६ मधील कौस्तुभ गावडे असा उपलब्ध निवडणूक इतिहासाचा क्रम सांगितला जातो. प्रत्येक निवडणुकीत नेतृत्व बदलल्याने या मतदारसंघात कायमस्वरूपी वर्चस्व निर्माण करणे कोणत्याही एका उमेदवारासाठी किंवा संघटनेसाठी सोपे राहिलेले नाही.
शिक्षकांच्या वेतनाचा प्रश्न, अनुदानित शाळांचे प्रश्न, जुनी पेन्शन योजना, शिक्षकांच्या सेवा-सुविधा आणि शिक्षण क्षेत्रातील धोरणात्मक बदल हे मुद्दे पुढील काळातही महत्त्वाचे राहणार आहेत. नव्या आमदारांकडून या प्रश्नांवर कोणती भूमिका घेतली जाते आणि त्यांचा पाठपुरावा किती प्रभावी ठरतो, याकडे शिक्षकवर्गाचे लक्ष राहील.
