बावधन : भक्तिरस, अध्यात्म आणि सामाजिक प्रबोधनाचा सुरेख संगम घडवत बावधन येथे सुरू असलेल्या कीर्तन महोत्सवात मुक्ताई रत्न विशाल महाराज खोले यांच्या ‘पिंगळा’ गायनाने उपस्थित भाविक मंत्रमुग्ध झाले. पारंपरिक पिंगळा गायनाच्या माध्यमातून त्यांनी संतवाङ्मयातील विचार मांडतानाच समकालीन सामाजिक प्रश्नांवरही प्रभावी भाष्य केले. त्यांच्यासह आकाश महाराज अडसूळ संपत महाराज दानवे सुमधुर सादरीकरणाला उपस्थितांनी उत्स्फूर्त दाद दिल्याने संपूर्ण सभा मंडप भक्तिरसात अक्षरशः थिरकला. विशाल महाराज खोले यांनी पिंगळा गायनाच्या पारंपरिक शैलीतून समाजाला आत्मपरीक्षणाचा संदेश दिला.
केवळ धार्मिक विधी किंवा कर्मकांडापुरता अध्यात्म मर्यादित न ठेवता संतांनी सांगितलेला विवेक, विचार आणि सामाजिक बांधिलकीचा मार्ग स्वीकारण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली. त्यांच्या प्रभावी निवेदनातून आजच्या समाजातील वाढती अस्वस्थता, परस्परांमधील दुरावा, स्वार्थी वृत्ती आणि नैतिक मूल्यांची होत असलेली घसरण यावर त्यांनी भाष्य केले. कार्यक्रमाच्या सुरुवातीला आयोजक बापूसाहेब दगडे पाटील मुकादम यांचा श्री क्षेत्र पंढरपूर येथील विठुरायाने परिधान केलेला तुलसीहार व्यासपीठावर देऊन भव्य सन्मान करण्यात आला. यावेळी प्रभाकर (आण्णा) मोहोळ, गोदाराजे ठेंगे साहेब, सुभाष नाणेकर, दिलीप वेडेपाटील, सुनिल चांदेरे, बालन सुतार, राजेद्र बांदल, शिवाजी दगडे, गणेश दगडे, दीपक दगडे, वैभव मुरकुटे, शोभाताई चांदेरे यांच्यासह विठ्ठलभक्त उपस्थित होते.
यावेळी संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगातील,
“विचारावांचून । न पविजे समाधान ॥१॥
देह त्रिगुणांचा बांधा ।माजी नाहीं गुण सुदा ॥ध्रु.॥
देवाचिये चाडे ।देवा द्यावें जें जें घडे ॥२॥
तुका म्हणे होतें । बहु गोमटें उचितें ॥३॥”
या अभंगाचा संदर्भ देत आकाश महाराज खोले यांनी ‘विचार’ हा मानवी जीवनाचा केंद्रबिंदू असल्याचे सांगितले. माणसाने कोणत्याही गोष्टीचा स्वीकार करण्यापूर्वी तिचा विवेकबुद्धीने विचार केला पाहिजे. केवळ ऐकीव माहिती, अंधानुकरण किंवा भावनिक प्रभावाच्या आधारावर निर्णय न घेता सत्य-असत्याचा शोध घेणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
‘विचारावांचून न पविजे समाधान’ या ओळीचा अर्थ उलगडताना त्यांनी आजच्या काळातील सामाजिक आणि वैचारिक प्रश्नांशी त्याची सांगड घातली. समाजात विविध माध्यमांतून मोठ्या प्रमाणावर माहिती पोहोचत असताना त्यातील सत्यता तपासणे, अफवा आणि वस्तुस्थिती यातील फरक ओळखणे तसेच विवेकपूर्ण भूमिका घेणे गरजेचे आहे, असे त्यांनी सांगितले. पिंगळा गायनाच्या माध्यमातून त्यांनी व्यसनाधीनता, कुटुंबव्यवस्थेतील बदल, तरुणांमधील वाढता ताण, सामाजिक असमानता, पर्यावरणाचा प्रश्न आणि माणसामाणसांतील कमी होत चाललेला संवाद अशा विविध विषयांवर भाष्य केले. संतांच्या शिकवणीतून समाजाला केवळ अध्यात्मिक समाधान नव्हे, तर सामाजिक परिवर्तनाची दिशाही मिळते, असे त्यांनी नमूद केले. कीर्तनातील कथन, अभंग, ओव्या आणि पिंगळा गायनाच्या वैशिष्ट्यपूर्ण शैलीमुळे कार्यक्रमाला वेगळीच रंगत आली. भक्तिगीतांच्या तालावर आणि प्रभावी निरूपणावर उपस्थित भाविकांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. अनेक प्रसंगी टाळ्यांचा कडकडाट आणि हरिनामाच्या जयघोषाने सभा मंडप दुमदुमून गेला.
अध्यात्मातून समाजप्रबोधनाचा संदेश
विशाल महाराज खोले यांनी आपल्या सादरीकरणातून अध्यात्म आणि सामाजिक जबाबदारी यांचा संबंध स्पष्ट केला. संतपरंपरेचा खरा वारसा म्हणजे केवळ संतांचे अभंग म्हणणे नसून त्यांच्या विचारांचा आचरणात स्वीकार करणे होय, असा संदेश त्यांनी दिला. समाजातील प्रत्येक घटकाने आपापली जबाबदारी ओळखून संवेदनशील आणि विवेकी नागरिक म्हणून वागण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली.
बावधन कीर्तन महोत्सवाच्या निमित्ताने पारंपरिक कीर्तनकलेला आधुनिक सामाजिक संदर्भ देत केलेले हे सादरीकरण उपस्थितांसाठी विशेष आकर्षण ठरले. भक्ती, मनोरंजन आणि प्रबोधन यांचा त्रिवेणी संगम साधणाऱ्या या कार्यक्रमामुळे महोत्सवाची रंगत अधिकच वाढली.
