भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने (आयएमडी) यंदा मॉन्सून २६ मे रोजी म्हणजे सर्वसाधारण वेळेच्या सहा दिवस आधी केरळमध्ये दाखल होईल, असा अंदाज वर्तवला होता. ताज्या अंदाजानुसार, मॉन्सूनचे चार जूनला केरळमध्ये आगमन होण्याची शक्यता वर्तविण्यात आली आहे. सर्वसाधारणपणे मे महिन्याच्या उत्तरार्धात विषुववृत्त ओलांडून येणारा नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांचा प्रवाह बंगालचा उपसागर आणि अरबी समुद्रावर दोन शाखांमधून सक्रिय होत असतो. मात्र, अरबी समुद्रावरील शाखेला जूनचा पहिला आठवडा उजाडूनही अद्याप जोर आलेला नाही.
अरबी समुद्रावरील अडथळा
केरळलगतच्या समुद्रावर वातावरणात सक्रिय असलेल्या चक्रीय स्थितीच्या अडथळ्यामुळे केरळवर मोसमी वारे नैऋत्य किंवा पश्चिमेकडून न येता वळसा घालून वायव्येकडून येत आहेत. या अडथळ्यामुळे मॉन्सूनचे आगमन जाहीर होण्यास विलंब होत आहे.
पश्चिमी प्रवाहांचा प्रभाव
पृथ्वीवर ३० ते ६० अक्षांशांच्या दरम्यान वातावरणात जमिनीपासून पाच ते १२ किलोमीटर पश्चिमेकडून पूर्वेकडे वाहणाऱ्या वाऱ्यांचा प्रवाह सक्रिय असतो. सध्या या प्रवाहातील थंड आणि कोरडे वारे जून सुरू होऊनही त्याच्या सर्वसाधारण स्थानाच्या दक्षिणेकडून, म्हणजे मध्य भारतावरून वाहत आहेत. आखाती देशांकडून येणाऱ्या या प्रवाहामुळे अरबी समुद्रावर नैऋत्य मोसमी वाऱ्यांच्या प्रगतीत अडथळा निर्माण झाल्याचे शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे.
अंदाज काय सांगतो?
अरबी समुद्रावरील मोसमी वाऱ्यांना जोर येत असल्याने मॉन्सूनचे चार जूनला केरळसह लक्षद्वीप आणि तमिळनाडूमध्ये आगमन होईल, असा अंदाज ‘आयएमडी’ने वर्तवला आहे. मात्र, महाराष्ट्राच्या इतर भागांमध्ये पेरणीयोग्य पाऊस होण्यासाठी आणखी काही आठवडे वाट पाहावी लागू शकते.
मेडन ज्युलियन ऑस्सिलेशन
मेडन ज्युलियन ऑस्सिलेशन (एमजेओ) हे विषुववृत्तावरून संपूर्ण पृथ्वीवर पूर्वेकडे सरकणारे ढगांचे क्षेत्र मॉन्सून काळात मोसमी वाऱ्यांना गती देण्यासाठी, तसेच कमी दाबाची क्षेत्रे तयार होण्यासाठी मदत करत असते. मॉन्सून आगमनाच्या वेळी हे क्षेत्र हिंदी महासागरावर असल्यास त्याचा लाभ चांगल्या पावसासाठी आणि मॉन्सूनच्या प्रगतीसाठी होत असतो. सध्या हे क्षेत्र प्रशांत महासागरावर सक्रिय असल्याने हिंदी महासागरात मॉन्सूनच्या प्रगतीसाठी आणि मोठ्या पावसासाठी अनुकूल स्थिती नाही.
महत्त्वाचे मुद्दे
अंदमानमध्ये मॉन्सून दाखल होण्याची सर्वसाधारण तारीख- २२ मे; यंदाचे आगमन – १६ मे
केरळमध्ये मॉन्सून दाखल होण्याची सर्वसाधारण तारीख- एक जून; सध्याचा अंदाज- चार जून
महाराष्ट्रामध्ये मॉन्सूनच्या प्रगतीचा सर्वसाधारण कालावधी- पाच ते १५ जून
यंदाचा मॉन्सून अंदाज
जून ते सप्टेंबर या मॉन्सून हंगामात देशात दीर्घकालीन सरासरीच्या ९० टक्के पावसाची शक्यता.
जून महिन्यात देशात या महिन्याच्या सरासरीच्या ९२ टक्क्यांहून कमी पावसाची शक्यता.
प्रभावी घटक
यंदाच्या संपूर्ण मॉन्सून हंगामात प्रशांत महासागरात एल निनोची (सरासरीपेक्षा जास्त तापमानाची) स्थिती सक्रिय राहण्याची शक्यता असून, उत्तरोत्तर त्याची तीव्रता वाढण्याचा अंदाज.
इंडियन ओशन डायपोल (आयओडी) हा हिंदी महासागरातील घटक सध्या न्यूट्रल स्थितीत असून, मॉन्सून हंगामाच्या उत्तरार्धात तो पॉझिटिव्ह होण्याची शक्यता. पॉझिटिव्ह आयओडी मॉन्सून काळातील पर्जन्यमानासाठी पोषक असतो.
