बावधन बुद्रुक : संतवाङ्मयाचा जागर, हरिनामाचा गजर आणि भक्तिरसाने भारलेल्या वातावरणात बावधन बुद्रुक येथे आयोजित द्वितीय पुण्यस्मरण सोहळा व कीर्तन महोत्सवाची सांगता आवाजाचे जादूगार कीर्तनकार पुरुषोत्तम महाराज पाटील यांच्या काल्याच्या कीर्तनाने झाली. कै. ज्ञानोबा बाबुराव दगडे पाटील (मुकादम) यांच्या द्वितीय पुण्यस्मरणानिमित्त २ ते ९ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत तलाठी कार्यालयासमोरील मैदानावर श्री ग्रंथराज ज्ञानेश्वरी पारायण व अखंड हरिनाम सप्ताहाचे आयोजन करण्यात आले होते. या सप्ताहाच्या समारोपप्रसंगी पुरुषोत्तम महाराज पाटील यांनी संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगातून भक्ती, विरह आणि भगवंताच्या भेटीची ओढ यांचे हृदयस्पर्शी निरूपण केले. त्यांच्या प्रभावी आवाजाने, सुरेल अभंगवाणीने आणि ओघवत्या कथनशैलीने कीर्तनाला विशेष रंगत आणली.
‘कान्हया रे जगजेठी, देई भेटी एकवेळा’ — भक्ताच्या आर्त हाकेतून उलगडला विरहाचा भाव! संत तुकाराम महाराजांच्या ‘कान्हया रे जगजेठी । देई भेटी एकवेळा ।।’ या अभंगातून कीर्तनकार पुरुषोत्तम महाराज पाटील यांनी भक्ताच्या अंतःकरणातील भगवंतभेटीची अनिवार ओढ अत्यंत भावपूर्ण रीतीने उलगडून दाखवली. ज्याच्या सहवासात जीवाला आधार मिळतो, ज्याच्या स्मरणाने दुःख हलके होते आणि ज्याच्या दर्शनाने जीवन धन्य होते, त्या कान्ह्याच्या भेटीसाठी भक्ताचे मन कसे व्याकूळ होते, याचे हृदयस्पर्शी दर्शन त्यांच्या निरूपणातून घडले.
‘काय मोकलिले वनी । सावजांनी वेढिलें ।।’ या ओळींतून व्यक्त होणारी असहायता आणि संकटांनी घेरलेल्या जीवाची अवस्था त्यांनी अधोरेखित केली. जीवनाच्या वाटेवर दुःख, संकटे, मोह आणि निराशा यांचे सावट दाटून आले, की माणसाला परमेश्वराच्या आधाराची प्रकर्षाने जाणीव होते. अशा वेळी भक्ताच्या ओठांवर एकच आर्त विनवणी असते—‘कान्हया, एकदा तरी भेट दे!’ ‘येथवरी होता संग । अंगे अंग लपविले ।।’ या चरणातील भावविश्वातून सहवासाची ऊब, विरहाची वेदना आणि दुराव्याची अस्वस्थता व्यक्त होते. भगवंताचा सहवास लाभलेला असताना जीवनातील प्रत्येक क्षण आनंदमय वाटतो; परंतु तोच सहवास दुरावल्याची जाणीव झाली, की मन व्याकूळ होते. भक्ती म्हणजे केवळ देवाचे नामस्मरण नव्हे, तर त्याच्या अस्तित्वाची प्रत्येक क्षणी जाण ठेवत त्याच्याशी अंतःकरणाने जोडलेले राहणे, हा भाव या निरूपणातून उलगडला.
‘तुका म्हणे पाहिले मागे’ या चरणातून विरहाच्या क्षणी मागे वळून पाहणाऱ्या मनाची हुरहूर अधिक गहिरी होते. मागे उरलेल्या सहवासाच्या आठवणी, डोळ्यांसमोर तरळणारे क्षण आणि पुन्हा एकदा भेटण्याची आस मनाला अस्वस्थ करते. ही केवळ श्रीकृष्णाच्या भेटीची ओढ नसून परमेश्वराशी असलेल्या आत्मिक नात्याची अनुभूती आहे.
आवाजातील आर्तता, शब्दांतील भावगर्भता आणि अभंगाच्या आशयाला साजेसे निरूपण यांमुळे पुरुषोत्तम महाराज पाटील यांनी भक्ताच्या मनातील विरहवेदना आणि भगवंतभेटीची आस प्रभावीपणे श्रोत्यांसमोर उभी केली. त्यांच्या काल्याच्या कीर्तनातून भक्तीतील समर्पण, श्रद्धेतील सामर्थ्य आणि संतवाङ्मयातील भावसौंदर्य अनुभवायला मिळाले. या भावपूर्ण निरूपणाने बावधन कीर्तन महोत्सवाच्या समारोपाला अध्यात्मिक उंची प्राप्त झाली.
संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगातील शब्दांमधून व्यक्त होणारी व्याकुळता, श्रद्धा आणि श्रीकृष्णावरील प्रेम यांचे भावपूर्ण निरूपण त्यांच्या कीर्तनातून अनुभवायला मिळाले. आवाजातील चढ-उतार, अभंगांचे सुरेल सादरीकरण आणि सहजसुंदर निरूपण ही त्यांच्या कीर्तनाची वैशिष्ट्ये ठरली. भक्ती केवळ कर्मकांडापुरती मर्यादित नसून ती जीवनातील संकटांना सामोरे जाण्याची शक्ती आणि मनाला आधार देणारी अनुभूती आहे, हा विचारही या कीर्तनातून अधोरेखित झाला.
ज्ञानेश्वरी पारायण आणि अखंड हरिनाम सप्ताह कै. ज्ञानोबा बाबुराव दगडे पाटील यांच्या द्वितीय पुण्यस्मरणानिमित्त आयोजित या सप्ताहात श्री ग्रंथराज ज्ञानेश्वरी पारायण आणि अखंड हरिनामाच्या माध्यमातून अध्यात्मिक वातावरण निर्माण करण्यात आले. संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या तत्त्वज्ञानाचा आणि वारकरी संप्रदायातील भक्तिपरंपरेचा प्रसार करण्याच्या दृष्टीने अशा धार्मिक सोहळ्यांना विशेष महत्त्व आहे. सप्ताहाच्या कालावधीत विविध कीर्तनकार, प्रवचनकार आणि वारकरी संप्रदायातील मान्यवरांच्या उपस्थितीत भक्तिपर कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले. संतवाङ्मय, हरिनाम आणि कीर्तन यांच्या माध्यमातून समाजात सदाचार, सद्भावना आणि अध्यात्मिक विचारांची रुजवण करण्याचा या उपक्रमाचा उद्देश होता.
पुण्यस्मरणातून संतपरंपरेचा जागर
पुण्यस्मरण सोहळ्याच्या निमित्ताने आयोजित धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे बावधन परिसरात भक्तिमय वातावरण अनुभवायला मिळाले. परंपरा जपत पुढील पिढीपर्यंत संतांचे विचार पोहोचविण्याचे महत्त्व अशा उपक्रमांतून अधोरेखित होते.
पुरुषोत्तम महाराज पाटील यांच्या काल्याच्या कीर्तनाने या सप्ताहाची सांगता होताना अभंगवाणी आणि श्रीकृष्णभक्तीचा सुरेल संगम अनुभवायला मिळाला. कै. ज्ञानोबा बाबुराव दगडे पाटील यांच्या स्मृतींना अभिवादन करत आयोजित करण्यात आलेल्या या सोहळ्याने बावधनच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक परंपरेत भर घातली.
