बावधन : संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगांमधून भक्ती, श्रद्धा आणि जीवनाचा आध्यात्मिक अर्थ उलगडून सांगणारे ह.भ.प. अनंत महाराज काळे यांनी बावधन कीर्तन महोत्सवात आपल्या कीर्तनसेवेतून उपस्थितांना भक्तिरसात चिंब केले. ‘मनोविन शरण जावे सर्वभावे देवासी, तुहा उतरेल पार भव दुस्तर नदीचा’ या अभंगाच्या माध्यमातून त्यांनी परमेश्वरावरील श्रद्धा, संपूर्ण शरणागती आणि संसारातील संकटांवर मात करण्यासाठी भक्तीचे महत्त्व अधोरेखित केले.
संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगांमध्ये सामान्य माणसाच्या जीवनाला दिशा देणारे तत्त्वज्ञान अत्यंत सोप्या आणि प्रभावी शब्दांत मांडलेले आहे. याच परंपरेतील या अभंगाचा भावार्थ उलगडताना देवाला केवळ संकटाच्या काळात स्मरण करण्यापेक्षा प्रत्येक परिस्थितीत त्याच्यावर विश्वास ठेवणे आणि जीवनात सदाचाराचा मार्ग स्वीकारणे किती महत्त्वाचे आहे, हा विचार कीर्तनाच्या माध्यमातून मांडण्यात आला.
संसाररूपी भवसागरातून पार होण्याचा संदेश
‘मनोविन शरण जावे सर्वभावे देवासी’ या चरणातून मनापासून आणि संपूर्ण भावनेने परमेश्वराला शरण जाण्याचा संदेश मिळतो. माणसाच्या आयुष्यात सुख-दुःख, यश-अपयश, आशा-निराशा यांचे चक्र सुरूच असते. अशा वेळी मन विचलित होऊ न देता श्रद्धा, संयम आणि विवेक यांच्या आधाराने पुढे जाणे आवश्यक आहे.
‘तुहा उतरेल पार भव दुस्तर नदीचा’ या ओळीतून संसाररूपी कठीण नदी पार करण्याचा आध्यात्मिक विचार व्यक्त होतो. मोह, माया, लोभ, क्रोध, मत्सर आणि अहंकार यांसारख्या प्रवृत्ती माणसाला जीवनाच्या प्रवासात अडथळा ठरू शकतात. देवाचे नामस्मरण, प्रामाणिक आचरण आणि सकारात्मक विचार यांच्या साहाय्याने या अडचणींना सामोरे जाण्याचे बळ मिळते, असा या अभंगाचा भावार्थ आहे.
देवाच्या करुणेवर दृढ विश्वास ठेवण्याचे आवाहन
‘बहु आहे करुणावंत अनंत हे नाम जा’ या चरणातून परमेश्वराच्या असीम करुणेची महती व्यक्त होते. भक्ती म्हणजे केवळ धार्मिक विधी किंवा नामाचा उच्चार नव्हे, तर मनातील अहंकार दूर करून प्रेम, दया, क्षमा आणि परोपकार यांसारखे गुण आचरणात आणणे होय.
संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगवाणीची हीच विशेषता आहे. सामान्य माणसाला समजेल अशा भाषेत जीवनातील मोठे आध्यात्मिक सत्य सांगताना भक्ती आणि व्यवहार यांची सांगड घालण्याचा मार्ग या अभंगातून दिसून येतो. देवावरील श्रद्धा माणसाला मानसिक आधार देण्याबरोबरच संकटांचा सामना करण्यासाठी धैर्यही देते.
अभंगवाणीतून भक्तीचा जागर
‘तुका म्हणे साक्षी आले तरी केले प्रकट हो’ या चरणाचा अचूक शब्दार्थ समजून घेण्यासाठी अभंगाचा प्रमाणित पाठ महत्त्वाचा आहे. मात्र, संपूर्ण अभंगातून भक्तीचा अनुभव, परमेश्वरावरील विश्वास आणि शरणागतीचा मार्ग यांचे महत्त्व अधोरेखित होते.
बावधन कीर्तन महोत्सवासारख्या धार्मिक-सांस्कृतिक उपक्रमांमधून संत साहित्याचा परिचय नव्या पिढीला होतो. अभंग, कीर्तन आणि प्रवचन यांच्या माध्यमातून संतांनी दिलेली समता, मानवता, सदाचार आणि भक्तीची शिकवण समाजापर्यंत पोहोचण्यास मदत होते.
ह.भ.प. अनंत महाराज काळे यांच्या कीर्तनसेवेतून संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगवाणीतील आध्यात्मिक विचारांना उजाळा मिळाला. देवाचे नामस्मरण करताना जीवनातील कर्तव्ये प्रामाणिकपणे पार पाडणे, संकटांच्या काळात धैर्य राखणे आणि माणुसकीची मूल्ये जपणे, हा या अभंगातून घेण्यासारखा महत्त्वपूर्ण संदेश आहे.
एकूणच, बावधन कीर्तन महोत्सवातील या अभंगनिरूपणातून भक्ती ही केवळ उपासनेपुरती मर्यादित नसून ती जीवन जगण्याची दिशा देणारी शक्ती आहे, हा विचार अधोरेखित झाला. संत तुकाराम महाराजांची अभंगवाणी आजही समाजाला श्रद्धा, विवेक आणि सदाचाराचा मार्ग दाखवत असल्याची प्रचिती या कीर्तनसेवेतून मिळाली.
