पुण्यात संत तुकाराम आणि संत ज्ञानेश्वर महाराज पालखी सोहळ्यामुळे प्रमुख रस्ते बंद असतानाच पुणे मेट्रोने प्रवाशांच्या संख्येत विक्रमी वाढ नोंदवली आहे. २० आणि २१ जून या दोन दिवसांत तब्बल ५.४५ लाख प्रवाशांनी मेट्रोचा वापर केला, अशी माहिती पुणे मेट्रो प्रशासनाने दिली.

शुक्रवार (२० जून) रोजी पुणे मेट्रोने ३,१९,०६६ प्रवाशांची विक्रमी एकदिवसीय वाहतूक केली.

• लाइन 1 (पीसीएमसी ते स्वारगेट): १,५०,३८५ प्रवासी
• लाइन 2 (वनाज ते रामवाडी): १,६८,६८१ प्रवासी

शनिवारी (२१ जून) ही प्रवासीसंख्या जरी थोडी घटली तरीही ती सरासरीच्या दुप्पट होती — २,२६,६०० प्रवासी.

• लाइन 1: १,१३,३६६
• लाइन 2: १,१३,२३४

पुणे शहरात वारी मिरवणुकीमुळे मध्यवर्ती भागांतील रस्ते, तसेच पिंपरी-चिंचवडशी जोडणारे रस्ते बंद होते. परिणामी अनेक वारकरी आणि नागरिकांनी मेट्रोचा वापर केला. पेठ भागांमध्ये खासगी वाहने बंद असल्याने सार्वजनिक वाहतूकच एकमेव पर्याय ठरली.

पुणे मेट्रोचे जनसंपर्क संचालक हेमंत सोनवणे यांनी सांगितले, “खूपशा वारकऱ्यांनी आणि नागरिकांनी यावेळी मेट्रोचा वापर केवळ गरजेपोटीच नाही, तर पहिल्यांदाच मेट्रोचा अनुभव घेण्यासाठीही केला.” यंदा सिव्हिल कोर्ट ते स्वारगेट हा नवीन टप्पा सुरू झाल्याने अनेक वारकरी आणि स्थानिकांनी त्याचा फायदा घेतला.

पुणे महापालिकेचे नवीन आयुक्त नवल किशोर राम यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर शहराच्या विविध भागांना भेटी देत थेट नागरिकांशी संवाद साधण्यास सुरुवात केली आहे. “मोठमोठ्या प्रकल्पांपेक्षा नागरिकांना रोज भेडसावणाऱ्या समस्यांचे निराकरण महत्त्वाचे आहे,” असे त्यांनी स्पष्ट सांगितले.

दैनंदिन समस्यांना प्राधान्य

गटार, कचरा व्यवस्थापन, अनधिकृत अतिक्रमणे, पाण्याची गळती, साचलेले पाणी आणि स्वच्छता — या रोजच्या समस्या सुटल्याशिवाय “निवासयोग्य पुणे” हे स्वप्न साकार होणार नाही, असे राम म्हणाले.

स्वच्छ पुणे अभियान

पुण्यात स्वच्छता व्यवस्थेवर लक्ष केंद्रित करत त्यांनी ‘स्वच्छ पुणे अभियान’ सुरू करण्याची घोषणा केली. नागरिक, NGO आणि उद्योगपती यांच्या सहभागातून हे अभियान राबवले जाणार असून, कचरा संकलन आणि सफाई कामाचे थेट निरीक्षण करणारे ‘लाईव्ह डॅशबोर्ड’ तयार केले जाणार आहे.

अतिक्रमणविरोधी मोहीम

ऑक्टोबरपासून शहरात मोठ्या प्रमाणावर अतिक्रमणविरोधी मोहीम सुरू होणार आहे. ही मोहीम केवळ अतिक्रमण हटवण्यासाठी नव्हे तर ती पुन्हा होऊ नये म्हणून ठोस उपाययोजना केली जाणार असल्याचे त्यांनी सांगितले.

आरोग्य आणि शिक्षण व्यवस्था

पुण्यात नव्या आजारांचे प्रमाण वाढले आहे, त्यामुळे सार्वजनिक आरोग्य हा प्राधान्यक्रम ठरेल. खासगी रुग्णालयांनी गरीब रुग्णांबाबत सहानुभूती दाखवावी, असे आवाहन त्यांनी केले.

महापालिकेच्या शाळांमध्ये केवळ 10 टक्के विद्यार्थी आहेत. त्यामुळे लवकरच मॉडेल स्कूल सुरू करून त्या खासगी शाळांशी स्पर्धा करतील इतकं दर्जेदार शिक्षण देण्यात येईल, अशी योजना आहे.

प्रलंबित प्रकल्प आणि दीर्घकालीन योजना

मेट्रो, रिव्हरफ्रंट, JICAसारख्या प्रकल्पांवर काम सुरू असून ते वेळेत पूर्ण करणे हे राम यांचे ध्येय आहे. याशिवाय, विलीनीकरण झालेल्या गावांमध्ये ड्रेनेज, स्टॉर्म वॉटर लाइन, काँक्रीट रस्ते यांची योजना आखली जात आहे.

आपत्ती व्यवस्थापन

पुणे शहरात २,४०० किमी रस्त्यांपैकी फक्त ३१८ किमीवरच पावसाचे पाणी वाहून नेणाऱ्या ड्रेनेज लाईन आहेत. त्यामुळे पूर, आगीच्या घटना आणि साथीच्या रोगांसाठी प्रभावी आपत्ती व्यवस्थापन उभे करण्यात येणार आहे.

सामर्थ्यवान प्रशासन

“चांगले काम करणाऱ्या अधिकाऱ्यांना मी संरक्षण देईन आणि त्यांचे मनोबल उंचावेल,” असे त्यांनी सांगितले. प्रशासकीय क्षमता वाढवण्यासाठी त्यांनी अधिकाऱ्यांशी नियमित संवाद ठेवण्याचा संकल्प केला आहे.

पुणेकरांना संदेश

“मी तुमच्यासाठी आलो आहे. तुमच्या समस्या ऐकायला आणि सोडवायला तयार आहे. आपण सर्वांनी एकत्र येऊन पुणे अधिक सुंदर, समावेशक आणि प्रतिसादक्षम बनवूया,” असा संदेश त्यांनी नागरिकांना दिला.

नवीन राष्ट्रीय शिक्षण धोरणानुसार विद्यार्थ्यांना मराठी आणि इंग्रजीसह तिसरी भाषा शिकणे बंधनकारक आहे. मात्र, कन्नड, तेलुगू, तामिळ, उर्दू आणि गुजराती अशा भाषांमध्ये प्रशिक्षित शिक्षकांची कमतरता भासत असल्याने राज्यातील शालेय शिक्षण विभाग अडचणीत सापडला आहे.

२० पेक्षा जास्त विद्यार्थी जर हिंदी व्यतिरिक्त इतर कोणतीही तिसरी भाषा निवडतील, तर संबंधित भाषेचा शिक्षक उपलब्ध करून दिला जाईल, असे विभागाने स्पष्ट केले आहे. परंतु सध्या तामिळ, तेलुगू, उर्दू, कन्नड अशा भाषांमध्ये D.Ed. किंवा B.Ed. पूर्ण केलेल्या शिक्षकांची संख्या अत्यल्प असल्याने तज्ज्ञ शिक्षक कंत्राटी पद्धतीने नेमण्याचा विचार सुरू आहे.

२० पेक्षा कमी विद्यार्थ्यांसाठी ऑनलाइन शिक्षण
तिसरी भाषा निवडणाऱ्यांची संख्या २० पेक्षा कमी असल्यास, त्यांना बालभारतीच्या माध्यमातून ऑनलाइन व्हिडिओ लेक्चर्सद्वारे शिक्षण दिले जाईल.

राजकीय वाद आणि प्रशासनाची गोंधळाची स्थिती
शाळा १६ जूनपासून सुरू झाल्या असल्या, तरीही बहुतेक विद्यार्थ्यांनी अजून तिसरी भाषा निवडलेली नाही आणि पाठ्यपुस्तकांचे वाटपही झालेले नाही. या पार्श्वभूमीवर, शालेय शिक्षणमंत्री दादा भुसे यांनी गुरुवारी एक उच्चस्तरीय बैठक घेतली.

या बैठकीत शिक्षण आयुक्त आणि संचालकांना मार्गदर्शन करताना भुसे म्हणाले, “हिंदी लादली जाणार नाही, विद्यार्थ्यांना पर्यायी भाषा निवडण्याचा अधिकार असेल.” मात्र इतर भाषांसाठी शिक्षकांची नेमणूक कशी करायची याबाबत अजूनही स्पष्टता नाही.

तिसरी भाषा बदलण्यावरही संभ्रम
विद्यार्थ्याने जर पहिल्या वर्षी कन्नड भाषा घेतली असेल, तर दुसऱ्या वर्षी तो भाषा बदलू शकतो का? यावरही अद्याप निर्णय झाला नाही. वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी सांगितले की २३ जूनपूर्वी यावर निर्णय घेतला जाईल, कारण त्यानंतर राज्यातील सर्व शाळा पूर्ण क्षमतेने सुरु होतील.

शिक्षण आयुक्तांचे स्पष्टीकरण
राज्याचे शिक्षण आयुक्त सचिंद्र प्रताप सिंग यांनी सांगितले, “राज्य अभ्यासक्रमानुसार इयत्ता १ ते ५ मध्ये मराठी आणि इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांमध्ये हिंदी ही तिसरी भाषा असेल. मात्र, इतर भाषा शिकू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांना त्या भाषेची निवड करता येईल. हिंदी सक्तीची नाही. विद्यार्थ्यांनी तिसरी भाषा कशी निवडावी आणि त्याची प्रक्रिया कशी असावी, यावर विचार करण्यासाठी शुक्रवारी सर्व शिक्षण संचालकांची बैठक घेण्यात येणार आहे.”

पुणे महानगरपालिकेच्या (PMC) आरोग्य विभागाने डेंग्यू, चिकनगुनिया आणि मलेरिया यांसारख्या डासजन्य रोगांवर यशस्वीरित्या नियंत्रण मिळवल्याची माहिती दिली आहे. नोव्हेंबर २०२४ पासून सुरू झालेल्या सातत्यपूर्ण मोहिमेमुळे ही यशस्वी घसरण झाली असल्याचे पालिकेचे म्हणणे आहे.

आकडेवारीत स्पष्ट घट

• जानेवारी ते जून २०२५ दरम्यान फक्त ८ डेंग्यू आणि ८ चिकनगुनिया रुग्ण PMC क्षेत्रात नोंदवले गेले.
• मलेरिया रुग्णांची एकही नोंद नाही.
• २०२४ मध्ये याच कालावधीत डेंग्यू – ३८२, चिकनगुनिया – ४८३ आणि मलेरिया – ५ रुग्ण होते.

उपाययोजना आणि मोहिमेची ठळक वैशिष्ट्ये

१. डास नियंत्रण विभागाचा डेटा-आधारित दृष्टिकोन
अतिरिक्त आयुक्त एम.जे. प्रदीप चंद्रन यांनी ही घसरण सिस्टमॅटिक नियोजन आणि अंमलबजावणीचे फळ असल्याचे सांगितले.

२. डास निर्मूलनासाठी ठोस उपाययोजना:

नकाशीकरण व फवारणी – नोव्हेंबर २०२४ पासून डास प्रजनन स्थळांचे अद्ययावत नकाशीकरण करून कीटकनाशक फवारणी करण्यात आली.

स्थायी आणि तात्पुरत्या प्रजनन स्थळांची नोंद:

1. स्थायी स्थळे: ३३,४७४
2. तात्पुरती स्थळे: ३७,८७४

जैविक उपाय: १८१ ठिकाणी गप्पी माशांची केंद्रे तयार करण्यात आली आणि २,५१८ ठिकाणी stagnant पाण्यात गप्पी मासे सोडण्यात आले.

जलपर्णी काढून टाकणे: पाण्याच्या स्रोतांमधील जलपर्णी हटविण्यासाठी राज्य जलसंपदा विभागासोबत समन्वय.

जनजागृती अभियान:

• जागतिक मलेरिया दिन (२५ एप्रिल)
• राष्ट्रीय डेंग्यू दिन (१६ मे)
• पालखी मार्गांवर माहिती फलक, बॅनर, हँडबिल वाटप.

कायदेशीर कारवाई व दंड:

• ८१४ घरांना नोटीस
• ₹९६,३०० दंड वसूल
• प्रजनन स्थळे तात्काळ नष्ट.
• तीन वर्षांतील संसर्ग नकाशीकरण व मायक्रोप्लॅनिंग.
• पावसाळा तयारी: सर्व जलसाच्यांवर कीटकनाशक फवारणीचे नियोजन.

लवकर निदान आणि उपचार:

• आशा वर्कर्सकडे रक्त स्लाईड किट्स.
• नमुने कसबा पेठ येथील मलेरिया केंद्रात तपासले जातील.

खाजगी क्षेत्राशी समन्वय:

सर्व खासगी रुग्णालये आणि लॅबना तपशील वेळेवर पुणे महापालिकेला देण्याचे निर्देश.

1. डेंग्यू चाचणीसाठी ₹६०० ची कमाल मर्यादा.
2. नागरिकांसाठी पुणे महापालिकेचे आवाहन
3. दर आठवड्याला ‘कोरडा दिवस’ पाळावा.
4. घराजवळील साचलेले पाणी काढून टाकावे.
5. पूर्ण बाह्यांचे कपडे वापरावेत.

दिवसा सुद्धा डास प्रतिबंधक जाळी किंवा साधने वापरावीत, कारण डेंग्यू आणि चिकनगुनिया पसरवणारा Aedes aegypti डास दिवसा चावतो.

पुणे महापालिकेची वचनबद्धता
मोसम बदलतानाही पुणे महापालिका सतत निरीक्षण ठेवून डासजन्य रोग नियंत्रणात यश राखण्याचा निर्धार करत आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या पालखी सोहळ्याच्या पार्श्वभूमीवर, २२ जून रोजी दिवार घाटावरच्या उंच भागावर प्रवेश बंदी घालण्यात आली आहे. रस्त्याचे रुंदीकरण सुरू असल्यामुळे रस्ता घसरणारा झाला असून, मुसळधार पावसाची शक्यता लक्षात घेता पोलिसांनी हा निर्णय घेतला आहे.

संयुक्त पोलीस आयुक्त रंजनकुमार शर्मा यांनी सांगितले की, “२२ जून रोजी मध्यरात्री १२ ते दुपारी १२ या वेळेत दिवे घाटाच्या टोकावर सर्वसामान्य नागरिकांना प्रवेश नाकारण्यात येत आहे, कारण घाटात रस्ते घसरतात आणि भूस्खलनाचा धोका आहे.”

वारी मार्ग आणि पोलिसांची खबरदारी

• संत ज्ञानेश्वर महाराजांची पालखी २२ जूनला भैरोबा नाला ते सासवड (Dive Ghat मार्गे) असा प्रवास करणार आहे.
• लाखो वारकऱ्यांच्या उपस्थितीमुळे गर्दी आणि धोका लक्षात घेऊन पोलिसांनी खबरदारीचा उपाय म्हणून निर्बंध लावले आहेत.

कायदेशीर तरतुदी

• भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता (BNSS) २०२३ च्या कलम १६३ अंतर्गत पोलिसांनी प्रवेशबंदीचा आदेश जारी केला आहे.
• या आदेशाचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्तीवर भारतीय न्याय संहिता (BNS) २०२३ च्या कलम २२३ अंतर्गत कायदेशीर कारवाई केली जाणार आहे.

पोलिसांचे नागरिकांना आणि वारकऱ्यांना आवाहन
संयुक्त आयुक्त शर्मा यांनी नागरिकांना आवाहन केले की, “सर्वांनी पोलिसांशी सहकार्य करावे आणि २२ जून रोजी दिवार घाटाच्या टोकावर जाणे टाळावे. पालखी मार्गावर सुरक्षिततेसाठी सर्व तयारी करण्यात आलेली आहे.”

संतश्रेष्ठ ज्ञानेश्वर महाराज आणि जगद्गुरु तुकाराम महाराज यांच्या पालख्या शुक्रवारी पुण्यात दाखल झाल्या आणि संपूर्ण शहर भक्तिमय वातावरणात रंगून गेले. रस्त्याच्या दुतर्फा उभ्या असलेल्या हजारो नागरिकांनी टाळ-मृदुंगाच्या गजरात, “हरी नाम” घेणाऱ्या वारकऱ्यांना जल्लोषात स्वागत केले.

जगद्गुरु तुकाराम महाराज पालखीचे स्वागत
दुपारी २ वाजता खडकीतून पुण्यात प्रवेश केल्यानंतर संत तुकाराम महाराजांची पालखी सायंकाळी ५ वाजता इंजिनिअरिंग कॉलेज चौकात पोहोचली. पोलिस सुरक्षा आणि स्वयंसेवकांच्या मदतीने हजारोंच्या गर्दीतून पालखी पुढे सरकली. हेलिकॉप्टरमधून पुष्पवृष्टी करण्यात आली.

श्री निवडुंगा विठोबा मंदिर, नानापेठ येथे ही पालखी शुक्रवार व शनिवार मुक्कामी आहे.

संतश्रेष्ठ ज्ञानेश्वर महाराज पालखीचा प्रवास
आळंदीहून सकाळी निघालेली संत ज्ञानेश्वर महाराजांची पालखी दुपारी ३ वाजता विश्रांतवाडी येथे दाखल झाली. इथं भारतीय लष्कराच्या जवानांनी फळं आणि पाणी वाटून स्वागत केले.

संध्याकाळी ७.३० वाजता पालखी इंजिनिअरिंग कॉलेज चौकात पोहोचली. वारकऱ्यांनी ‘हरीपाठ’ म्हणत उर्जेने भरलेला उत्साह दाखवला. पालखी उशिरा रात्री भवानी पेठेतील पालखी विठोबा मंदिरात पोहोचली.

विठूरायासाठी पुणेकरांची सेवाभावी भूमिका
पुण्यात आलेल्या लाखो वारकऱ्यांसाठी पुणेकरांनी मनापासून सेवा केली.

• पिण्याच्या पाण्याचे टँकर,
• नाश्ता वाटप,
• फळे वितरण,
• मोफत आरोग्य तपासण्या,
• मोबाईल अँब्युलन्स,
• विद्यार्थ्यांकडून मोफत केस कापण्याची सेवा

अशा विविध सेवांचा लाभ वारकऱ्यांना मिळाला.

भजन-भारुडांनी गाजवले पुण्याचे रस्ते
नांदेड जिल्ह्यातील नायगाव दिंडीचे बालिराम बांदेरवार यांनी जंगल महाराज मंदिरासमोर सादर केलेले भारूड ऐकण्यासाठी मोठी गर्दी झाली होती. शहरात अनेक ठिकाणी भजन, हरीपाठ आणि गजराने वातावरण भक्तिमय झाले.

भिडे गुरुजींच्या हस्तक्षेपामुळे निर्माण झाला तणाव
शिव प्रतिष्ठान हिंदुस्थानचे संस्थापक संभाजी भिडे गुरुजी पालखीच्या रथाचे लगाम हाती घेतल्यावर, काही वारकऱ्यांनी आक्षेप घेतला. यानंतर पोलिसांनी त्वरित हस्तक्षेप करून भिडे गुरुजींना व इतरांना रथातून खाली उतरवले आणि स्थिती नियंत्रणात आणली.

६,५०० पोलिसांचा बंदोबस्त; CCTV चा वापर
पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांच्या नेतृत्वाखाली, सह आयुक्त रंजनकुमार शर्मा, अतिरिक्त आयुक्त पंकज देशमुख, मनोज पाटील, आणि वाहतूक उपायुक्त अमोल झेंडे यांनी संपूर्ण सुरक्षा व्यवस्थेची आखणी केली होती.

• ६,५०० पोलिस कर्मचारी मार्गावर तैनात
• CCTV द्वारे संपूर्ण मार्गाचे निरीक्षण
• दिंड्यांना मार्गदर्शनासाठी विशेष पोलिस पथके नियुक्त होती.

भारतीय क्रिकेट संघाचा युवा फलंदाज आणि नवोदय कर्णधार शुबमन गिल याने कर्णधार म्हणून आपल्या पहिल्याच टेस्ट सामन्यात शानदार शतक झळकावून क्रिकेट विश्वाचे लक्ष वेधून घेतले आहे. यामुळे माजी भारतीय अष्टपैलू युवराज सिंग यान थेट घोषणाच केली, “कोहलीला बाजूला करत, प्रिन्स शुबमन गिल झाला नवा किंग !”

गिलने सचिन तेंडुलकर आणि विराट कोहली यांचं पारंपरिक चौथे स्थान सांभाळत, इंग्लंडच्या आघाडीच्या गोलंदाजांवर जबरदस्त फटकेबाजी केली. हेडिंग्ले, लीड्स येथे सुरू असलेल्या पहिल्या कसोटीच्या पहिल्या दिवशी त्याने झळकावलेले शतक हे त्याचे SENA देशांतील पहिले कसोटी शतक ठरले.

गिलने आपली नैसर्गिक शैली कायम ठेवत कोणत्याही दबावाखाली न खेळता सुरुवातीपासूनच आक्रमक फलंदाजी केली. ब्रायडन कार्स, बेन स्टोक्स, जोश टंग आणि क्रिस वोक्स यांसारख्या गोलंदाजांना त्याने संधी दिली नाही.

युवराज सिंगकडून कौतूक
युवराज सिंगने X (पूर्वीचे ट्विटर) वर पोस्ट करत गिलचे कौतुक करताना लिहिले: “काही गोष्टी नियतीनेच लिहिलेल्या असतात. पहिल्याच कसोटी सामन्यात कर्णधार म्हणून परदेशात शतक – अभिनंदन @ShubmanGill! तू जबाबदारी काय असते ते समजतोस आणि बॅटनेच उत्तर दिलेस. आणखी शतकांसाठी शुभेच्छा!”

गिल व युवराज यांच्यात घनिष्ठ नाते असून युवराजने त्याच्या करिअरच्या सुरुवातीलाच गिलला मार्गदर्शन केले आहे.