राज्यात नुकताच पार पडलेल्या विधान परिषदेच्या निवडणुकीवरून राज्यभरात आरोप प्रत्यारोपांच्या फैरी झडत असताना पुण्यातील भारतीय जनता पक्षातील कार्यकर्त्यांमध्ये एक पोस्ट @भाजपा पर्मनंट कार्यकर्ता! प्रचंड वायरल होत असून यामध्ये निष्ठावान भारतीय जनता पक्षाच्या कार्यकर्त्यांनी आपली खदखद व्यक्त केली आहे. सत्ता भाजपाची, तरी दारुण पराभव का? या शीर्षकाखाली निष्ठावान कार्यकर्त्यांची पुण्यात खदखद कोणत्या स्तरावर गेली आहे आणि कार्यकारणी मधील नेतृत्व कोणत्या हवेमध्ये आहे याचे जाज्वल सत्य मांडण्यात आले आहे.
बाहेरून आलेल्यांना रेड कार्पेट, निष्ठावंत कार्यकर्त्यांना वेटिंग! निवडणुकीत कार्यकर्ता हवा, पण निर्णयप्रक्रियेत नको
भाजपा कार्यकारणी मध्ये गेल्या 24 तासात सर्वाधिक वायरल होणारे पत्र जसेच्या तसे:-
सत्ता भाजपाची, तरी पराभव का?
बाहेरून आलेल्यांना रेड कार्पेट, निष्ठावंत कार्यकर्त्यांना वेटिंग! निवडणुकीत कार्यकर्ता हवा, पण निर्णयप्रक्रियेत नको? पश्चिम महाराष्ट्र पदवीधर मतदारसंघातील पराभव हा केवळ निवडणुकीचा निकाल नाही, तर भाजपाच्या बदलत्या संघटनात्मक संस्कृतीला दाखवलेला आरसा आहे. पक्षासाठी आयुष्य झिजवणारे कार्यकर्ते उपेक्षित राहणार आणि त्यांच्या त्यागावर उभ्या राहिलेल्या संघटनेत त्यांनाच संधीसाठी प्रतीक्षा करावी लागणार, तर पक्षाच्या विजयासाठी झटणार कोण? प्रश्न विरोधकांच्या ताकदीचा नाही, तर स्वतःच्या कार्यकर्त्यांवरील विश्वासाचा आहे!
सत्ता असूनही पराभव का?
महाराष्ट्रात भाजपाची सत्ता असताना पश्चिम महाराष्ट्र पदवीधर मतदारसंघात २०२० आणि २०२६ मध्ये पराभवाला सामोरे जावे लागणे, ही निश्चितच आत्मपरीक्षण करण्याची बाब आहे. या पराभवाचे विश्लेषण केवळ उमेदवार किंवा विरोधकांच्या ताकदीपुरते मर्यादित ठेवून चालणार नाही. पक्षाची संघटनात्मक बांधणी, मतदार नोंदणी, स्थानिक पातळीवरील समन्वय आणि कार्यकर्त्यांचा सहभाग यांचाही गांभीर्याने विचार करावा लागेल.
पूर्वीचा भाजप आणि आताचा भाजप नेमका फरक काय?
पूर्वी भाजपामध्ये संघटनात्मक कामाला महत्त्व दिले जात होते. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ आणि परिवारातील संघटनांमधून अनेक वर्षे काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांना त्यांच्या अनुभवाच्या आणि योगदानाच्या आधारे जबाबदाऱ्या दिल्या जात. पूर्णवेळ काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांच्या प्रवासाचा खर्च, कुटुंबाची परिस्थिती आणि संघटनात्मक कामासाठी आवश्यक असणाऱ्या बाबींचाही विचार केला जात असे.
आज मात्र पक्षासाठी अनेक वर्षे काम केलेल्या कार्यकर्त्यांना संधीसाठी वारंवार पाठपुरावा करावा लागत असल्याची भावना अनेक ठिकाणी दिसते. दुसरीकडे, अन्य पक्षांतून आलेल्यांना तातडीने महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या आणि संधी मिळताना दिसतात, अशी कार्यकर्त्यांची तक्रार आहे.
पक्षविस्तारासाठी नवीन लोकांना सोबत घेणे चुकीचे नाही. मात्र, नवीन लोकांचे स्वागत करताना जुन्या कार्यकर्त्यांच्या योगदानाचा विसर पडता कामा नये. पक्ष वाढवताना पक्षाचा पाया घालणाऱ्या कार्यकर्त्यांना बाजूला सारले जात असेल, तर ही बाब संघटनेसाठी चिंताजनक आहे.
पदवीधर मतदारसंघ म्हणजे केवळ उमेदवार उभा करण्याची निवडणूक नव्हे!
पदवीधर मतदारसंघाच्या निवडणुकीत विजय मिळवण्यासाठी मतदार नोंदणी हा सर्वांत महत्त्वाचा टप्पा आहे. ही प्रक्रिया निवडणुकीच्या काही दिवस आधी सुरू करून चालत नाही. महाविद्यालये, विविध संस्था, व्यावसायिक संघटना आणि पदवीधरांपर्यंत सातत्याने पोहोचून नोंदणी पूर्ण होईपर्यंत पाठपुरावा करावा लागतो.
पूर्वी भाजपाचे कार्यकर्ते स्वतःचा वेळ आणि पैसा खर्च करून गावोगावी, वस्ती-वस्तीत आणि संस्थांमध्ये जाऊन मतदार नोंदणीचे काम करीत असत. अनेकदा कोणतीही अपेक्षा न ठेवता कार्यकर्ते ही जबाबदारी पार पाडत होते.
मात्र, २०२६ च्या निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर अशा प्रकारची व्यापक आणि सातत्यपूर्ण यंत्रणा अपेक्षित प्रमाणात कार्यरत होती का, याचा विचार करणे आवश्यक आहे. मतदार नोंदणीचे काम वेळेत आणि प्रभावीपणे झाले का? स्थानिक कार्यकर्ते आणि संस्थांना विश्वासात घेतले गेले का? या प्रश्नांची उत्तरे शोधल्याशिवाय पराभवाची कारणे समजणार नाहीत.
कार्यकर्त्यांमधील निराशा ही संघटनेसाठी धोक्याची घंटा!
कार्यकर्ता हा पक्षाचा कणा असतो. निवडणुकीच्या काळात त्याच्याकडून प्रचार, मतदार संपर्क, नियोजन आणि जनसंपर्काची अपेक्षा केली जाते. मात्र, त्याच कार्यकर्त्याला निर्णयप्रक्रियेत स्थान मिळत नसेल, त्याच्या कामाची दखल घेतली जात नसेल आणि जबाबदाऱ्या देताना त्याचा विचार होत नसेल, तर त्याच्या मनात नाराजी निर्माण होणे स्वाभाविक आहे.
अनेक वर्षे पक्षाशी एकनिष्ठ राहिलेल्या कार्यकर्त्यांना वारंवार दुर्लक्षित केल्याची भावना निर्माण झाली, तर त्याचा परिणाम संघटनात्मक कामावर होऊ शकतो. कार्यकर्त्यांची नाराजी नेहमीच उघडपणे दिसेल असे नाही; परंतु ती त्यांच्या कामातील उत्साह आणि सहभागावर परिणाम करू शकते.
संघ परिवारातील कार्यकर्त्यांच्या योगदानाकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही!
भाजपाच्या संघटनात्मक वाटचालीत राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ आणि परिवारातील विविध संघटनांमधून काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांचे योगदान महत्त्वाचे राहिले आहे. शिस्त, संघटन, राष्ट्रनिष्ठा आणि सामाजिक बांधिलकी या मूल्यांच्या आधारावर अनेक कार्यकर्त्यांनी वर्षानुवर्षे काम केले आहे.
अशा कार्यकर्त्यांना योग्य वेळी संधी मिळावी, ही अपेक्षा चुकीची नाही. उमेदवारी किंवा पद प्रत्येकालाच मिळाले पाहिजे, असा आग्रह नसला तरी निष्ठा, अनुभव, काम आणि योगदान यांचा विचार होणे आवश्यक आहे. संधी देताना या पार्श्वभूमीचा विचारच होत नसेल, तर कार्यकर्त्यांमध्ये अस्वस्थता निर्माण होऊ शकते.
महायुतीचे नेते एकत्र; पण तळागाळातील कार्यकर्ते किती एकत्र?
भाजपा, अजित पवार यांची राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि एकनाथ शिंदे यांची शिवसेना हे महायुतीतील प्रमुख पक्ष आहेत. वरिष्ठ नेते एकत्र दिसत असले, तरी स्थानिक पातळीवर सर्व कार्यकर्त्यांमध्ये तितकाच समन्वय आहे का, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे.
काही ठिकाणी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका स्वतंत्रपणे लढवल्या जात असल्याने स्थानिक पातळीवरील राजकीय स्पर्धा आणि मतभेदही समोर येतात. अशा परिस्थितीत पदवीधर मतदारसंघासारख्या निवडणुकीत महायुतीतील पक्षांनी एकत्रितपणे काम केले का, स्थानिक नेत्यांनी परस्पर समन्वय साधला का आणि सर्व कार्यकर्त्यांना विश्वासात घेतले का, याचे परीक्षण झाले पाहिजे.
स्थानिक पातळीवर मतभेद किंवा नाराजीमुळे अपेक्षित सहकार्य मिळाले नाही का, याचीही वस्तुनिष्ठ चौकशी होणे आवश्यक आहे. मात्र, ठोस माहितीशिवाय कोणत्याही पक्षावर किंवा व्यक्तीवर आरोप करणे योग्य ठरणार नाही.
निवडणुकीपूर्वी प्रभारी; मग निवडणुकीनंतर काय?
निवडणुका आल्या की प्रभारी नेमले जातात, बैठका होतात, नियोजन केले जाते आणि कार्यकर्त्यांना जबाबदाऱ्या दिल्या जातात. परंतु निवडणूक संपल्यानंतर या कार्यकर्त्यांच्या अडचणी समजून घेण्यासाठी, स्थानिक संघटनात्मक परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी आणि नाराजी दूर करण्यासाठी किती प्रयत्न होतात?
प्रत्येक निवडणुकीनंतर संबंधित भागात संघटनात्मक आढावा घेणारी यंत्रणा असायला हवी. शहरी आणि ग्रामीण भागातील कार्यकर्त्यांशी संवाद साधून त्यांच्या अडचणी, अपेक्षा आणि सूचना जाणून घेतल्या पाहिजेत. चुका झाल्या असतील तर त्या मान्य करून पुढील निवडणुकीसाठी सुधारणा करायला हव्यात.
केवळ निवडणुकीच्या काळात कार्यकर्त्यांची आठवण होऊन चालणार नाही. संघटना मजबूत ठेवायची असेल, तर कार्यकर्त्यांशी वर्षभर संवाद ठेवावा लागेल.
भाजपाने आता काय करायला हवे?
- २०२० आणि २०२६ मधील पराभवाचा सविस्तर आणि वस्तुनिष्ठ आढावा घ्यावा.
- पदवीधर मतदार नोंदणीसाठी कायमस्वरूपी यंत्रणा उभी करावी आणि प्रत्येक टप्प्यावर जबाबदारी निश्चित करावी.
- अनेक वर्षे काम करणाऱ्या निष्ठावंत आणि पूर्णवेळ कार्यकर्त्यांना निर्णयप्रक्रियेत सहभागी करून घ्यावे.
- महायुतीतील पक्षांमध्ये स्थानिक पातळीवर समन्वय वाढवावा आणि मतभेदांचा निवडणुकीतील कामावर परिणाम होऊ नये, यासाठी प्रयत्न करावेत.
- प्रत्येक निवडणुकीनंतर संघटनात्मक आढावा घेऊन कार्यकर्त्यांच्या अडचणी आणि नाराजी समजून घ्यावी.
- कार्यकर्त्यांच्या योगदानाची दखल घेऊन त्यांना योग्य जबाबदाऱ्या, संधी आणि सन्मान द्यावा.
शेवटी प्रश्न एका मतदारसंघाच्या पराभवाचा नाही, तर संघटनात्मक संस्कृतीचा आहे! सत्ता भाजपाची असताना पराभव का झाला, याचे उत्तर केवळ विरोधकांकडे शोधून चालणार नाही. ते स्वतःच्या संघटनेत, कार्यकर्त्यांच्या मनात आणि निर्णयप्रक्रियेतही शोधावे लागेल. आता वेळ आहे आत्मपरीक्षणाची, कार्यकर्त्यांना पुन्हा विश्वासात घेण्याची आणि भाजपाच्या मूळ संघटनात्मक संस्कृतीला नव्याने बळ देण्याची. कारण पक्षासाठी काम करणारा कार्यकर्ता हा केवळ निवडणुकीपुरता नसतो; तो संघटनेचा कायमस्वरूपी आधार असतो. सत्तेपेक्षा संघटना मोठी, पदापेक्षा निष्ठा मोठी आणि राजकारणापेक्षा कार्यकर्ता महत्त्वाचा!
— @भाजपा पर्मनन्ट कार्यकर्ता
(तळटीप: या संबंधित पत्रामध्ये ‘लोकायत’न्यूज तर्फे कोणताही वाक्यरचना बदल केला नाही. कोणत्याही पक्षीय कार्यकारणीमध्ये निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य असते हे गृहीत धरून फक्त कार्यकर्त्यांच्या भावनांना हक्काचे व्यासपीठ देण्यासाठी सदरील वृत्त बनवण्यात आलेले आहे.)
