फुले, दिग्दर्शक अनंत नारायण महादेवन यांनी दिग्दर्शित केलेला आणि २५ एप्रिल २०२५ रोजी प्रदर्शित झालेला चित्रपट, ज्योतिराव फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांच्या प्रेरणादायी कथेला मोठ्या पडद्यावर आणण्याचा प्रयत्न करतो. हे भारतातील अग्रगण्य सामाजिक सुधारक होते, ज्यांनी जातीच्या दडपशाहीला आव्हान दिले आणि महिला व वंचित समुदायांसाठी शिक्षणाला प्रोत्साहन दिले. प्रतीक गांधी ज्योतिराव फुले यांच्या भूमिकेत आणि पत्रलेखा सावित्रीबाई फुले यांच्या भूमिकेत असलेला हा चित्रपट भारतीय इतिहासातील कमी ज्ञात पण महत्त्वपूर्ण अध्यायावर प्रकाश टाकण्याचे वचन देतो. परंतु, त्याच्या उदात्त हेतूंनंतरही, फुले अपेक्षांना पूर्ण करत नाही, एक निराशाजनक चित्रण सादर करतो जे त्याच्या मुख्य पात्रांना किंवा त्यांच्या क्रांतिकारी योगदानाला न्याय देत नाही. संथ पटकथा, चुकीच्या ऐतिहासिक संदर्भांसह, कमकुवत कथानक आणि सेन्सॉर बोर्डाच्या हस्तक्षेपामुळे झालेल्या लक्षणीय बदलांमुळे, हा चित्रपट निराशाजनकपणे पाचपैकी फक्त दोन तारे मिळवतो.
क्रांतिकारी व्यक्तिमत्त्वाचे दडपलेले चित्रण
फुले मधील सर्वात मोठी त्रुटी म्हणजे ज्योतिराव फुले, भारताच्या सामाजिक सुधारणा चळवळीतील एक महान व्यक्तिमत्त्व, यांचे आश्चर्यकारकपणे दडपलेले आणि दीन चित्रण, जे त्यांच्या सामाजिक क्रांतिकारी म्हणून वारशाशी पूर्णपणे विसंगत आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, फुले हे एक धाडसी, तडजोड न करणारे कार्यकर्ते होते ज्यांनी ब्राह्मणी रूढी आणि जातीच्या भेदभावाविरुद्ध निर्भयपणे लढा दिला. सत्यशोधक समाजाची स्थापना आणि शूद्र व दलितांच्या हक्कांसाठी त्यांचा अथक प्रयत्न यामुळे त्यांचे दृढ निश्चयी आणि साहसी व्यक्तिमत्त्व दिसून येते. अशा क्रांतिकारी व्यक्तिमत्त्वाला त्याच्या जीवनातील उत्साह आणि बंडखोरीसह दाखवले पाहिजे, दडपशाहीचा बळी म्हणून नव्हे. परंतु, चित्रपटात प्रतीक गांधी यांनी साकारलेले ज्योतिराव अति संयमित स्वभावाचे दाखवले गेते, ज्यामुळे सुधारकाच्या जीवनातील तीव्र इच्छाशक्तीचा अभाव जाणवतो. गांधी, त्यांच्या सूक्ष्म अभिनयासाठी ओळखले जाणारे, एक शांत आणि प्रामाणिक चित्रण देतात, परंतु पटकथा त्यांना एक सपाट आणि क्रांतिकारी उत्साहापासून वंचित असा व्यक्तिरेखा देतात. त्यांचा अंतर्मुखी अभिनय, सूक्ष्म असला तरी, सामाजिक रूढींना थेट आव्हान देणाऱ्या व्यक्तीच्या गतिमानतेचे चित्रण करण्यात अपयशी ठरतो.
या चुकीच्या चित्रणाला आणखी तीव्र करणाऱ्या काही अनैतिहासिक आणि अनावश्यक प्रसंगांमध्ये महात्मा फुले यांना उच्चवर्णीय विरोधकांकडून मारहाण आणि अपमान सहन करताना दाखवले आहे. हे प्रसंग, ज्यांना ऐतिहासिक आधार नाही, फुले यांना शक्तिहीन व्यक्ती म्हणून दाखवतात, ज्यामुळे त्यांचे क्रांतिकारी व्यक्तिमत्त्व आणखी कमकुवत होते. अशा चित्रणांना केवळ तथ्यांचा आधार नाही—फुले यांच्या जातीच्या दडपशाहीविरुद्ध बुद्धी, कृती आणि बंडखोरीने भरलेल्या दस्तऐवजीकरणामुळे—तर ते त्यांच्या कथेचा प्रेरणादायी प्रभाव कमी करतात. काल्पनिक पीडितपणाच्या क्षणांवर लक्ष केंद्रित करून, चित्रपट फुले यांच्या बुद्धी, कृती आणि बंडखोरीद्वारे वंचितांना सक्षम करणाऱ्या सक्रिय नेत्याच्या वारशाला मान देण्यात अपयशी ठरतो, त्याऐवजी नाट्यमय कथानकाला प्राधान्य देतो जे त्यांच्या खऱ्या व्यक्तिमत्त्वापासून अलिप्त आहे.
त्याचप्रमाणे, पत्रलेखा यांनी साकारलेली सावित्रीबाई फुले यांची भूमिका, चित्रपटातील एक उज्ज्वल बिंदू असली तरी, तिला योग्य खोली मिळत नाही. मुलींना शिक्षण देण्यासाठी आणि विधवांसाठी लढणाऱ्या सावित्रीबाई, ज्यांना प्रचंड विरोध सहन करावा लागला, यांना काही प्रसंगांमध्ये धैर्य आणि सहानुभूतीसह दाखवले आहे, विशेषत: १८९७ च्या प्लेगच्या काळातील त्यांच्या कार्याचे चित्रण करणाऱ्या दृश्यांमध्ये. तथापि, पटकथा त्यांचे ज्योतिराव यांच्याशी बौद्धिक भागीदारी किंवा कवयित्री आणि शिक्षिका म्हणून त्यांची भूमिका पूर्णपणे शोधत नाही. चित्रपट त्यांच्या भावनिक सामर्थ्यावर लक्ष केंद्रित करतो, ज्यामुळे त्यांच्या क्रांतिकारी योगदानावर पडदा पडतो, आणि त्यांना समान क्रांतिकारी ऐवजी सहाय्यक व्यक्ती म्हणून कमी करतो. व्यक्तिरेखांच्या विकासातील हा असमतोल फुले दाम्पत्याच्या भागीदारीला, जी त्यांच्या सुधारणा प्रयत्नांचा आधारस्तंभ होती, कमकुवत करतो.
इतर पात्रांना अवास्तव महत्त्व आणि लहुजी वस्ताद साळवे यांचे न-आकर्षक चित्रण
फुले मधील आणखी एक महत्त्वाची चूक म्हणजे मुख्य जोडप्याच्या खर्चावर परिघीय पात्रांना अवास्तव महत्त्व देणे. ज्योतिराव यांचे रूढीवादी वडील म्हणून विनय पाठक आणि उच्चवर्णीय विरोधक म्हणून जॉय सेनगुप्ता यांसारख्या सहाय्यक भूमिका फुले यांना सामाजिक आव्हानांचा संदर्भ देतात, परंतु त्यांचा स्क्रीन वेळ अनेकदा मुख्य कथानकाला झाकोळतो. उदाहरणार्थ, फुले यांच्या शाळेला विरोध करणाऱ्या ब्राह्मण विरोधकांचे विस्तृत प्रसंग पुनरावृत्ती वाटतात आणि सुधारकांच्या स्वतःच्या संघर्ष आणि यशांचा शोध घेण्यापासून विचलित करतात. त्याचप्रमाणे, फुले यांना मदत करणाऱ्या उस्मान शेख आणि फातिमा यांसारख्या पात्रांना अवास्तव महत्त्व दिले जाते, ज्यामुळे ज्योतिराव आणि सावित्रीबाई यांच्या वैयक्तिक आणि वैचारिक प्रवासावर लक्ष केंद्रित होणे कमी होते.
विशेषत: लहुजी वस्ताद साळवे यांचे चित्रण, जे ज्योतिराव फुले यांना शारीरिक तंदुरुस्ती आणि आत्मसंरक्षणाचे प्रशिक्षण देणारे आणि मातंग समुदायातील सामाजिक सुधारक आणि शिक्षक म्हणून ओळखले जाणारे ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्व, हे खूपच निराशाजनक आहे. फुले मध्ये, लहुजी यांचे पात्र त्यांच्या मजबूत शारीरिक रचना आणि प्रभावी व्यक्तिमत्त्वाच्या ऐतिहासिक वर्णनांशी जुळत नाही, कारण निवडलेल्या अभिनेत्याचे चित्रण न-आकर्षक आहे. लहुजी, ज्यांना उंच, स्नायुयुक्त आणि योद्ध्यासारखे व्यक्तिमत्त्व म्हणून वर्णन केले जाते, ज्यांनी फुले यांच्या शारीरिक आणि मानसिक लवचिकतेला प्रेरणा दिली, त्यांना प्रभावी उपस्थिती आणि गंभीरतेच्या अभावाने दाखवले आहे. हे न-आकर्षक चित्रण त्यांच्या ऐतिहासिक महत्त्वाला कमी करते, ज्यामुळे त्यांची भूमिका फुले यांच्या विकासातील महत्त्वपूर्ण प्रभावापेक्षा दुय्यम वाटते. लहुजी यांचे सार पकडण्यात चित्रपटाचे अपयश त्याच्या ऐतिहासिक प्रामाणिकपणाला आणखी कमकुवत करते.
दार्शील साफरी यांनी साकारलेल्या यशवंत, फुले यांचा दत्तक मुलगा, यांचा समावेश हा आणखी एक वादाचा मुद्दा आहे. ब्राह्मण विधवेच्या मुलाला दत्तक घेणे हे जातीच्या रूढींविरुद्धचे महत्त्वपूर्ण कृत्य होते, परंतु चित्रपटात यशवंत यांची भूमिका अपुरी विकसित आहे, साफरी यांचा अभिनय मर्यादित संवाद आणि स्क्रीन वेळेमुळे साधारण वाटतो. कथानकातील ही असमान वाटणी प्रेक्षकांना फुले यांच्या मुख्य ध्येयापासून आणि त्यांच्या परिवर्तनकारी प्रभावापासून अलिप्त ठेवते.
चुकीचे ऐतिहासिक संदर्भ आणि महत्त्वपूर्ण वगळलेले मुद्दे
महात्मा फुले यांचे कार्य १९व्या शतकातील भारताच्या व्यापक संदर्भात मांडण्याचा प्रयत्न करते, १८५७ च्या बंड, फ्रेंच क्रांती आणि अमेरिकेतील गुलामगिरी निर्मूलन यांसारख्या घटनांचा उल्लेख करतो. तथापि, हे संदर्भ जबरदस्तीने आणि खराबपणे समाविष्ट केलेले वाटतात, ज्यामुळे चित्रपट इतिहासाच्या पाठ्यपुस्तकासारखा वाटतो, न की एकसंध सिनेमॅटिक कथानक. ऐतिहासिक संदर्भांचा अतिरिक्त समावेश कथानकाला गोंधळात टाकतो आणि फुले यांच्या विशिष्ट योगदानापासून लक्ष विचलित करतो. उदाहरणार्थ, जागतिक घटनांचा उल्लेख असंबंधित वाटतो, कारण चित्रपट त्यांना फुले यांच्या वैचारिक विकासाशी किंवा पुण्यातील त्यांच्या स्थानिक संघर्षांशी योग्यरित्या जोडत नाही.
चित्रपटाची ऐतिहासिक अचूकता केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळाने (CBFC) १२ कट लादल्यामुळे आणखी धोक्यात येते, ज्यांनी प्रामुख्याने फुले यांच्या उच्चवर्णीय रूढींविरुद्धच्या संघर्षांचे आणि जाती-आधारित धार्मिक प्रथांवरील टीकेचे चित्रण करणाऱ्या दृश्यांना लक्ष्य केले. काही गटांच्या भावना दुखावण्यापासून टाळण्यासाठी केलेल्या या कटमुळे कथानक त्याच्या ऐतिहासिक मुळांपासून लक्षणीयरीत्या विचलित झाले आहे, ज्यामुळे फुले यांचा ब्राह्मणी वर्चस्वाविरुद्धचा कट्टर दृष्टिकोन सौम्य झाला आहे. ज्योतिराव यांच्या रूढीवादी नेत्यांशी तीव्र वादविवाद किंवा सावित्रीबाई यांच्या सामाजिक रूढींविरुद्धच्या धाडसी बंडखोरीचे चित्रण करणारी दृश्ये एकतर सौम्य केली गेली किंवा काढून टाकली गेली, ज्यामुळे कथानक स्वच्छ आणि फुले यांच्या क्रांतिकारी आत्म्यापासून अलिप्त वाटते. या सेन्सॉरशिपने चित्रपटाला दाम्पत्याच्या निर्भय कार्यकर्तेपणाचे खरे चित्रण करण्याची संधी हिरावली आहे, प्रेक्षकांना तुटलेली आणि कमी प्रभावी कथा सोडली आहे.
यापेक्षा जास्त त्रासदायक म्हणजे चित्रपटाने ज्योतिराव फुले यांच्या वारशातील अनेक महत्त्वपूर्ण पैलूंकडे दुर्लक्ष केले आहे, त्यापैकी सर्वात गंभीर म्हणजे १८८२ मध्ये हंटर शिक्षण आयोगाला लिहिलेल्या त्यांच्या महत्त्वपूर्ण पत्राकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष. हे पत्र, ज्याला औपचारिकपणे “शिक्षण आयोगासाठी निवेदन” म्हणून ओळखले जाते, हे औपनिवेशिक शिक्षण धोरणांवर एक क्रांतिकारी टीका आणि भारतात सर्वसमावेशक शिक्षणासाठी एक दूरदृष्टीपूर्ण आराखडा होता. सर विल्यम हंटर यांच्या अध्यक्षतेखालील आयोगाला सादर केलेल्या या पत्रात फुले यांनी जाती, लिंग किंवा आर्थिक स्थितीच्या पर्वा न करता सर्वांसाठी मोफत आणि सक्तीच्या प्राथमिक शिक्षणाची जोरदार मागणी केली. त्यांनी खालच्या जाती, महिला आणि ग्रामीण समुदायांना शिक्षणापासून पद्धतशीरपणे वंचित ठेवण्यावर प्रकाश टाकला, औपनिवेशिक सरकारच्या केवळ उच्चवर्णीयांना सेवा देणाऱ्या इंग्रजी-माध्यमाच्या कुलीन संस्थांवर केंद्रित धोरणांवर टीका केली. फुले यांनी स्थानिक भाषांमध्ये शिक्षण, शेती आणि व्यावसायिक कौशल्यांचे व्यावहारिक प्रशिक्षण आणि समान पार्श्वभूमीतील विद्यार्थ्यांना प्रेरणा देण्यासाठी वंचित समुदायांमधून शिक्षकांची नियुक्ती याची वकिली केली. त्यांनी गरीब कुटुंबांना, विशेषत: मुलींना शाळेत पाठवण्यासाठी प्रोत्साहन देण्यासाठी शिष्यवृत्ती सारख्या प्रोत्साहनांचा प्रस्ताव मांडला आणि धार्मिक किंवा जातीच्या पक्षपातापासून मुक्त असलेल्या धर्मनिरपेक्ष शिक्षणाची गरज अधोरेखित केली.
हे पत्र केवळ धोरण शिफारस नव्हते तर एक क्रांतिकारी जाहीरनामा होता ज्याने औपनिवेशिक आणि ब्राह्मणी ज्ञानावरील मक्तेदारीला आव्हान दिले. याने फुले यांची दूरदृष्टी दाखवली की एक शिक्षण व्यवस्था जी जनसामान्यांना सक्षम करू शकेल आणि सामाजिक असमानता दूर करू शकेल—एक दृष्टिकोन जो आजच्या शिक्षण समानतेच्या चर्चेतही प्रासंगिक आहे. फुले मध्ये या पत्राचा उल्लेख न करणे ही एक गंभीर चूक आहे, कारण यामुळे ज्योतिराव यांना एक बौद्धिक दिग्गज म्हणून चित्रित करण्याची संधी हिरावली जाते ज्यांच्या कल्पनांनी आधुनिक भारताच्या शिक्षण ढाच्याला प्रभावित केले. या महत्त्वपूर्ण कार्याकडे दुर्लक्ष करून, चित्रपट फुले यांच्या वारशाला त्यांच्या शाळांवर संकुचित लक्ष केंद्रित करतो, त्यांच्या प्रणालीगत सुधारणांमधील व्यापक योगदानाचे चित्रण करण्यात अपयशी ठरतो.
इतर महत्त्वपूर्ण वगळलेले मुद्दे; ऐतिहासिक विश्वासार्हता कमकुवत
चित्रपटाने १८६९ मध्ये रायगड किल्ल्यावरील छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या समाधीचा शोध लावण्याचे फुले यांचे महत्त्वपूर्ण कृत्य पूर्णपणे दुर्लक्षित केले आहे, जे त्यांनी सामान्य लोकांचा चॅम्पियन म्हणून पूज्य असलेल्या शासकाबद्दलच्या आदराचे प्रतीक होते. फुले यांनी समाधी पुनर्जनन आणि १८७० मध्ये शिवजयंती उत्सवाची सुरुवात केली, जी बाल गंगाधर टिळक यांनी लोकप्रिय करण्यापूर्वी होती, यामुळे मराठा अभिमान वाढवण्यात आणि ब्राह्मणी इतिहासाच्या कथनांना आव्हान देण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. याचा उल्लेख न करणे, चित्रपटाला फुले यांच्या ऐतिहासिक स्मृती पुनर्रचना आणि वंचित समुदायांना सक्षम करण्यातील भूमिकेचे प्रदर्शन करण्याची संधी गमवते.
याव्यतिरिक्त, चित्रपटाने बाल गंगाधर टिळक आणि गोपाळ गणेश आगरकर यांना त्यांच्या कायदेशीर अडचणींमधून बाहेर काढण्यासाठी फुले यांनी केलेल्या महत्त्वपूर्ण हस्तक्षेपांकडे दुर्लक्ष केले आहे. फुले यांनी वैचारिक मतभेद असतानाही या राष्ट्रीय नेत्यांना आर्थिक आणि नैतिक समर्थन दिले, ज्यामुळे त्यांचा न्याय आणि एकतेच्या व्यापक दृष्टिकोनावर जोर दिसतो. सामाजिक सुधारणा आणि राष्ट्रीय चळवळींना जोडणारी ही एकता कृती चित्रपटात पूर्णपणे अनुपस्थित आहे, ज्यामुळे फुले यांच्या बहुआयामी वारशाचे चित्रण आणखी कमकुवत होते.
चित्रपटाने ज्योतिराव यांचे शेतकरी आणि ग्रामीण गरीबांसाठीचे विस्तृत कार्य देखील हायलाइट केले नाही. रयत (शेतकरी) चे चॅम्पियन म्हणून, फुले यांनी जमीनदार आणि औपनिवेशिक धोरणांद्वारे शेतकऱ्यांच्या शोषणाबद्दल विस्तृतपणे लिहिले, त्यांच्या आर्थिक आणि सामाजिक उन्नतीसाठी वकिली केली. त्यांचा “छत्रपती शिवाजी राजे भोसले यांचा पोवाडा” यामध्ये शिवाजी यांना जनसामान्यांचे नेते म्हणून चित्रित केले आहे, ज्यामध्ये शेतीच्या न्यायावर जोर देण्यात आला आहे. चित्रपटाने या पैलूकडे दुर्लक्ष करून फुले यांना केवळ शिक्षण आणि जाती सुधारणांवर केंद्रित एक आयामी व्यक्ती म्हणून कमी केले आहे, त्यांच्या सामाजिक परिवर्तनाच्या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनाकडे दुर्लक्ष केले आहे.
छायाचित्रण, संवाद आणि पटकथा: कमकुवत अंमलबजावणी
तांत्रिक दृष्टिकोनातून, फुले प्रेक्षकांना गुंतवून ठेवण्यात अपयशी ठरतो. छायाचित्रण, जरी कधीकधी १९व्या शतकातील महाराष्ट्राच्या रचनांचे चित्रण करते, त्यात दृश्यात्मक चमक नाही आणि एक भारवणारे वातावरण निर्माण करण्यात अपयशी ठरते. फुले यांच्या शाळेचे किंवा १८९७ मधील प्लेगग्रस्त पुण्याचे चित्रण करणारी दृश्ये नाट्यमय वाटतात, स्थिर कॅमेरा कार्यामुळे कथानकाच्या भावनिक वजनाला वाढवता येत नाही. कालखंडातील पोशाख आणि सेट्सद्वारे प्रामाणिकपणा आणण्याचा चित्रपटाचा प्रयत्न प्रशंसनीय आहे, परंतु एकंदरीत दृश्यात्मक अंमलबजावणी प्रेरणाहीन वाटते, प्रेक्षकांना त्या युगात नेण्यात अपयशी ठरते.
संवाद, सुवक्ता सुधारकांवरील बायोपिकमधील एक महत्त्वाचा घटक, हा आणखी एक कमकुवत दुवा आहे. ज्योतिराव यांचा “देवाचे दरवाजे खालच्या जातींसाठी उघडतील का” असा मार्मिक प्रश्न विचारणारा काही ओळी भावनिक संनाद देतात, परंतु बरेच संवाद जबरदस्तीने आणि अति नाट्यमय वाटतात. ऐतिहासिक संदर्भ व्यक्त करण्यासाठी पटकथेची अवलंबिता चित्रपटाला एक आकर्षक कथा ऐवजी व्याख्यानासारखे बनवते. समीक्षकांनी नमूद केलेले हे “पुस्तकसदृश दृष्टिकोन” पाहण्याचा अनुभव कंटाळवाणा बनवते आणि फुले यांच्या कार्याच्या क्रांतिकारी आत्म्याला उजागर करण्यात अपयशी ठरते.
पटकथा, जी दोन तास आणि नऊ मिनिटांच्या संथ गतीने चालते, या समस्यांना आणखी तीव्र करते. मध्यवर्ती कृत्यामध्ये, रूढीवादी ब्राह्मणांशी पुनरावृत्तीच्या टकरावांमुळे कथानकाची गती मंदावते. चित्रपटाची रेखीय रचना, सरळ असली तरी, प्रेक्षकांचा सहभाग टिकवून ठेवण्यासाठी आवश्यक सर्जनशील कथाकथनाचा अभाव आहे. राष्ट्रीय पुरस्कार विजेता मराठी बायोपिक मी सिंधुताई सपकाळ साठी ओळखले जाणारे दिग्दर्शक अनंत महादेवन एक संयमित, दस्तऐवजीकरण शैलीचा अवलंब करतात, परंतु हा निवड चित्रपटाला अधिक शिक्षणात्मक बनवते, रोमांचक ऐवजी. रोहन यांनी संगीतबद्ध केलेली दोन गाणी आणि बासरी-प्रधान पार्श्वसंगीत नाटकाला उंचावण्यात कमी पडते, अनेकदा चुकीचे किंवा अति भावनिक वाटते.
प्रभावित आणि प्रेरणा देण्यात अपयश
ऐतिहासिक महत्त्वानंतरही, फुले दीर्घकाळ प्रभाव टाकण्यात अपयशी ठरतो. फुले यांच्या योगदानाचा उत्सव साजरा करण्याचा चित्रपटाचा हेतू त्याच्या आकर्षक कथानक तयार करण्यात किंवा मुख्य पात्रांना पूर्णपणे विकसित करण्यात असमर्थतेमुळे कमकुवत होतो. मुख्य प्रवाहातील हिंदी बायोपिकमधील अतिशयोक्ती टाळत असताना, त्याचा अति सावध दृष्टिकोन एक नीरस, प्रेरणाहीन अनुभव बनवतो. फुले यांची कथा, जी जाती आणि लिंग दडपशाहीविरुद्ध कृतीसाठी एक प्रेरणादायी आवाहन असायला हवी होती, ती भावनिक खोली नसलेल्या तुटलेल्या भागांमध्ये कमी होते. लहुजी वस्ताद साळवे यांचे न-आकर्षक चित्रण, हंटर शिक्षण आयोगाला पत्रासारख्या महत्त्वपूर्ण योगदानांचा वगळणे आणि सेन्सॉर बोर्डाच्या कटमुळे ऐतिहासिक अचूकतेची कमतरता यामुळे चित्रपटाची विश्वासार्हता आणखी कमी होते, फुले यांच्या जीवनातील महत्त्वपूर्ण व्यक्ती आणि क्षणांना योग्य वजन देण्यात अपयशी ठरते.
चित्रपटाच्या आव्हानांमध्ये प्री-रिलीज वादांनी त्याच्या स्वागताला लक्षणीय अडथळा आणला. जातीच्या गतिशीलतेचे चित्रण आणि धार्मिक रूढीवादीपणावर टीका यावर काही गटांनी केलेल्या निषेधांमुळे प्रदर्शनापूर्वी ध्रुवीकरणाचे वातावरण निर्माण झाले. या वादांनी, CBFC च्या १२ कट्ससह, X सारख्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर चर्चा निर्माण केली, जिथे चित्रपटाच्या हेतूचा बचाव करणारे आणि त्याच्या तडजोडींवर टीका करणारे असे मतभेद दिसले. चित्रपट निर्मात्यांनी सार्वजनिक निवेदन आणि संपादनांद्वारे नाराज गटांना शांत करण्याचे प्रयत्न सकारात्मक चर्चा निर्माण करण्यात अपयशी ठरले, त्याऐवजी चित्रपटाच्या प्रचारात्मक प्रयत्नांवर सावट टाकली. प्री-रिलीज गतीचा अभाव, कथानकाच्या कमतरतांसह, यामुळे फुले प्रेक्षकांशी जोडले जाण्यात किंवा त्याच्या विषयाच्या आदराला प्रेरणा देण्यात अडचण आली.
समीक्षकांनी या भावनांना पाठिंबा दिला आहे, चित्रपटाला “मध्यम” आणि “कंटाळवाणा” असे वर्णन केले आहे, त्याच्या मजबूत अभिनयानंतरही.
निष्कर्ष: एक महत्त्वपूर्ण कथा, खराब सांगितली
फुले मध्ये एक ऐतिहासिक चित्रपट बनण्याची क्षमता होती, ज्योतिराव आणि सावित्रीबाई फुले यांची कथा व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत, अशा वेळी जेव्हा जाती आणि समानतेवरील चर्चा महत्त्वपूर्ण आहे. परंतु, महात्मा फुले यांचे दडपलेले आणि अनैतिहासिक चित्रण एक दडपलेल्या व्यक्तीऐवजी क्रांतिकारी म्हणून, इतर पात्रांवर अवास्तव लक्ष, लहुजी वस्ताद साळवे यांचे न-आकर्षक चित्रण, आणि फुले यांच्या वारशातील महत्त्वपूर्ण पैलूंचा वगळणे—जसे की हंटर शिक्षण आयोगाला पत्र, शिवाजीच्या समाधीचा शोध, शिवजयंतीची सुरुवात, टिळक आणि आगरकरांना समर्थन, आणि शेतकऱ्यांसाठी वकिली—यामुळे ही एक गमावलेली संधी ठरते. १२ सेन्सॉर बोर्ड कट्स, ज्यांनी चित्रपटाची ऐतिहासिक धार कमी केली, आणि प्री-रिलीज वाद ज्यांनी गटांना शांत करण्यात किंवा चर्चा निर्माण करण्यात अपयश मिळवले, यामुळे त्याचा प्रभाव आणखी कमी झाला. कमकुवत छायाचित्रण, प्रेरणाहीन संवाद आणि संथ पटकथेसह, चित्रपट त्याच्या सन्मानित जोडप्याला न्याय देत नाही.
फुले यांच्याशी अपरिचित असलेल्यांसाठी, फुले त्यांच्या योगदानाबद्दल जाणून घेण्याचा प्रारंभ बिंदू असू शकतो, परंतु तो त्यांना पात्र असलेल्या शक्तिशाली श्रद्धांजलीपासून खूपच कमी पडतो. त्यांच्या वारशात रस असलेल्या प्रेक्षकांना ज्योतिराव फुले यांच्या स्वतःच्या लेखनांचा, जसे की गुलामगिरी, त्यांचा शिवाजी पोवाडा, किंवा हंटर शिक्षण आयोगाला पत्र, किंवा प्रादेशिक चित्रपटांमधील अधिक सूक्ष्म चित्रणांचा, जसे की २०२४ चा मराठी चित्रपट सत्यशोधक, अभ्यास करणे चांगले ठरेल. शेवटी, फुले हे स्मरण करून देतात की सर्वात प्रेरणादायी कथांनाही प्रेक्षकांशी संनादण्यासाठी कुशल कथाकथनाची आवश्यकता आहे.
– मृणाल ढोले पाटील
रेटिंग: २/५ ⭐⭐
